ભારતીય રંગભૂમિના ઇતિહાસમાં એકપાત્રીય સંગીતમય નાટ્યશૈલીને પુનર્જીવિત કરનાર યુગદ્રષ્ટા કલાકાર એટલે શેખર સેન. તેઓ કેવળ અભિનેતા કે દિગ્દર્શક નથી, પરંતુ ભારતીય ઉપખંડની આધ્યાત્મિક અને સાહિત્યિક ચેતનાને મંચ પર સાકાર કરનારા અદ્ભુત કસબી છે. તેમણે સંસ્કૃતિ અને લોકમાનસને જોડતી કડી સમાન મહાન સંતોના જીવનચરિત્રને જે રીતે નાટ્યરૂપ આપ્યું છે, તેમાં 'કબીર' નાટક તેમની કલાયાત્રાનું સર્વોચ્ચ શિખર છે.
વર્ષ ૧૯૯૮માં જન્મેલી આ નાટ્યકૃતિ સાહિત્ય, ભક્તિ, દર્શન અને નાટ્યકલાનો એક અપ્રતિમ અને વિરલ ત્રિવેણી સંગમ છે. આ આખીય પ્રસ્તુતિમાં શેખર સેન પોતે જ સંશોધક, લેખક, સંગીતકાર, ગાયક અને એકમાત્ર અભિનેતાની બહુઆયામી ભૂમિકા ભજવે છે. અંદાજે બે કલાકથી વધુ સમય સુધી ચાલતા આ નાટકમાં તેઓ ૧૫મી સદીના ક્રાંતિકારી સંત કબીરના પ્રાદુર્ભાવથી લઈને તેમના મહાપ્રયાણ સુધીની સમગ્ર ભીતરની અને બહારની યાત્રાને મંચ પર જીવંત કરે છે.
નાટકની ગરિમા તેની પ્રવાહી કથનશૈલી અને શાસ્ત્રીય બંધારણમાં છે. કબીરનું વણકર તરીકેનું દૈનિક જીવન, કાશીના ઘાટ પર સંત રામાનંદ પાસેથી દીક્ષા મેળવવાનો અલૌકિક પ્રસંગ અને તેમના ગૃહસ્થ જીવનની ગુંથણી અત્યંત મનોહારી રીતે કરવામાં આવી છે. શેખર સેન પોતાના બુલંદ, મધુર અને ભાવવાહી કંઠે કબીરના ૪૫ જેટલા પદો, સાખીઓ અને દોહાઓને રાગ-રાગીણીઓમાં ઢાળીને શ્રોતાઓને એક આધ્યાત્મિક શૂન્યાવકાશમાં લઈ જાય છે.
સમાજમાં વ્યાપ્ત દંભ, કુરિવાજો અને સાંપ્રદાયિક વેદનાઓ પર પ્રહાર કરનારા કબીરના ક્રાંતિકારી વિચારો આજના સંદર્ભમાં પણ એટલા જ પ્રાસંગિક છે. શેખર સેને આ નાટક દ્વારા 'માનવતાવાદ'ના એ સનાતન સૂરને અત્યંત પ્રભાવશાળી ભાષામાં અભિવ્યક્ત કર્યો છે.
વિશ્વભરમાં હજારો પ્રયોગો કરી ચૂકેલું આ નાટક વૈશ્વિક મંચ પર ભારતીય અસ્મિતા અને સાહિત્યિક ધરોહરનું ગૌરવવંતું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. જ્યારે શેખર સેન મંચ પર ઊભા રહે છે, ત્યારે અભિનેતા ઓગળી જાય છે અને જાણે ખુદ કબીરની વાણીનો સાક્ષાત્કાર થાય છે. વૈચારિક સમૃદ્ધિ ધરાવતું આ નાટક ભારતીય રંગભૂમિની એક અનમોલ વિરાસત છે.
કલાપોષક શ્રી નિશીથભાઈ મહેતાના યજમાનપદે ૧૯ જુલાઈએ ભાવેણાને આ કૃતિ માણવાનો મોકો મળવાનો છે- ચૂકતા નહીં!
ટિપ્પણીઓ નથી:
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો