કૃષ્ણ એટલે માત્ર એક ઐતિહાસિક વ્યક્તિત્વ કે આરાધ્ય ઈશ્વર નહીં, પણ જીવનની સમગ્રતાને પામવાનું એક શાશ્વત દર્શન. ગોકુળની ગલીઓમાં માખણ ચોરતા નિર્દોષ બાળકની સહજતાથી લઈને કુરુક્ષેત્રના વિષાદયોગને ‘ગીતા’ના અમૃતમાં ફેરવી દેનાર અર્જુનના સારથિ સુધીનો પ્રવાસ એટલે શ્રીકૃષ્ણ.
કૃષ્ણ સંબંધોની પરિભાષા છે. સુદામાના તાંદુલમાં જે સ્નેહ છલકાયો એ કૃષ્ણનું સખા સ્વરૂપ છે; જ્યાં દરિદ્રતા અને સમૃદ્ધિ વચ્ચેનો ભેદ ક્ષણભરમાં ઓગળી જાય છે. ભરી સભામાં જ્યારે માનવતા અને સંવેદનાઓ પરાસ્ત થઈ ગઈ, ત્યારે અસહાય દ્રૌપદીના સન્માનની રક્ષા કાજે અક્ષય વસ્ત્ર બની જવું—એ કૃષ્ણના રક્ષક સ્વરૂપની પરાકાષ્ઠા છે. તેઓ રાધાનો અનુરાગ પણ છે અને રુક્મિણીનું ગૌરવ પણ; ગોપીઓનો વિરહ પણ છે અને સમગ્ર જગતનો વિરાટ પ્રેમ પણ.
પરંતુ આ બધાની પેલે પાર, કૃષ્ણ સંસારના આદ્ય અને સર્વોચ્ચ મેનેજમેન્ટ ગુરુ છે.
મહાભારતના રણમેદાનમાં શસ્ત્ર ઉઠાવ્યા વિના માત્ર વ્યૂહરચના અને મનોવૈજ્ઞાનિક માર્ગદર્શનથી આખા યુદ્ધનું પરિણામ બદલી નાખવું—એ ક્રાઈસિસ મેનેજમેન્ટનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે. સંસાધનોની સીમિતતા વચ્ચે પણ અક્ષૌહિણી સેનાને બદલે માત્ર એક નિઃશસ્ત્ર કૃષ્ણને પસંદ કરવો, એ નેતૃત્વની શક્તિનું પ્રતીક છે. કૃષ્ણ આપણને શીખવે છે કે વિષમ પરિસ્થિતિઓમાં પણ હોઠ પરનું સ્મિત અને મનની સ્થિરતા કેમ ન ગુમાવવી. તેમનો ‘કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે’નો સિદ્ધાંત પરિણામના ભારથી મુક્ત થઈને પ્રક્રિયામાં સર્વશ્રેષ્ઠ આપવાની વૈશ્વિક વ્યવસાયિક ફિલોસોફી છે.
આજના અસ્થિર, દંભી અને મહત્ત્વાકાંક્ષી યુગમાં કૃષ્ણના વિચારોની પ્રાસંગિકતા પહેલાં કરતાંય વધુ અનિવાર્ય બની છે:
જ્યારે કાયદાના ચોકઠા ન્યાય આપવામાં વામણા પુરવાર થાય, ત્યારે સત્ય અને ન્યાયની સ્થાપના માટે રૂઢિચુસ્ત નિયમો તોડવાની સાહસિક વિવેકબુદ્ધિ કૃષ્ણ પાસેથી શીખવા જેવી છે.
કાલિય નાગ ફેણ પર નૃત્ય કરવાની નિર્ભયતા અને વિષાદમાં ડૂબેલા અર્જુનને કર્તવ્ય તરફ વાળવાની ક્ષમતા—આ બંને વર્તમાન સમયના માનસિક તણાવમાંથી મુક્ત થવાની ઉત્તમ ઔષધિ છે.
પરિણામની અપેક્ષા વગર માત્ર ઉત્કૃષ્ટ કર્મ કરવું, એ આજના ‘બર્નઆઉટ’થી પીડાતા સમાજ માટે સૌથી મોટો ઉપચાર છે.
કૃષ્ણ ભૂતકાળ નથી, કૃષ્ણ વર્તમાનની આવશ્યકતા છે. આપણા ભીતરના અર્જુનને જગાડવા માટે આજે પણ એક અંતઃસ્થ કૃષ્ણના માર્ગદર્શનની જરૂર છે.
જન્માષ્ટમીના આ પાવન પર્વે, આવો આપણે કૃષ્ણને માત્ર પૂજાના સિંહાસને બેસાડવાને બદલે, તેમના ચિંતનને આપણા જીવન અને કર્મોમાં ઉતારીએ.
શ્રીકૃષ્ણ જન્માષ્ટમીની હાર્દિક શુભકામનાઓ! 
ટિપ્પણીઓ નથી:
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો