આજે વિશ્વ ઓઝોન દિવસ
****
૧૯૮૫માં જ્યારે વૈજ્ઞાનિકોએ એન્ટાર્કટિકાના આકાશમાં જોયું, ત્યારે ઉપગ્રહના સેન્સરોએ એવા આંકડા દર્શાવ્યા કે વૈજ્ઞાનિકોને લાગ્યું કે કદાચ મશીન બગડી ગયું છે. માન્યામાં ન આવે તેવી એ ઘટના કોઈ યંત્રની ખામી નહોતી, પરંતુ પૃથ્વીના કુદરતી "સનગ્લાસ"માં પડેલું એક વિશાળ ગાબડું હતું. આ અદ્રશ્ય ઢાલ એટલે વાતાવરણના સમતાપ આવરણ (સ્ટ્રેટોસ્ફિયર)માં રહેલો ઓઝોન વાયુ (O3).
ઓઝોન શા માટે અત્યંત જરૂરી છે? ઓઝોન સ્તર પૃથ્વી માટે એક રક્ષણાત્મક કવચનું કામ કરે છે. તે સૂર્યમાંથી નીકળતા અત્યંત હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ (UV-B) કિરણોને પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચતા પહેલાં જ શોષી લે છે. જો આ સ્તર ન હોય, તો પૃથ્વી પર જીવનની કલ્પના કરવી પણ અશક્ય છે.
જો ઓઝોન સ્તર નષ્ટ થાય તો અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોના સીધા સંપર્કથી ચામડીનું કેન્સર, આંખમાં મોતિયો અને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં ગંભીર ઘટાડો થાય છે. દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિનો પાયો ગણાતા પ્લેન્કટોન નાશ પામે, જેનાથી આખી આહાર શૃંખલા તૂટી પડે. ખેતીના પાકોનું ઉત્પાદન ઘટી જાય અને વૃક્ષોની વૃદ્ધિ અટકી જાય.
ઓઝોન સ્તરને નુકસાન પહોંચાડતા ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન (CFCs) જેવા રસાયણોના ઉત્પાદન પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે ૧૬ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૭ના રોજ વિશ્વના દેશોએ ઐતિહાસિક મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ સફળ વૈશ્વિક પ્રયાસની યાદમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા ૧૯૯૪થી દર વર્ષે ૧૬ સપ્ટેમ્બરને વિશ્વ ઓઝોન દિવસ તરીકે ઉજવવાનું નક્કી કરાયું.
ઓઝોનને બચાવવા આપણે શું કરી શકીએ ?- એર કંડિશનર અને ફ્રિજ ખરીદતી વખતે 'ઓઝોન ફ્રેન્ડલી' અથવા HFC/CFC-મુક્ત લેબલ ચકાસવું.જૂના એસી અને રેફ્રિજરેટરનું નિયમિત સર્વિસિંગ કરાવવું જેથી ગેસ લીકેજ ન થાય.વ્યક્તિગત વાહનોને બદલે જાહેર પરિવહન અપનાવી નાઇટ્રસ ઓક્સાઇડ જેવા ઉત્સર્જન ઘટાડવા.
મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલે સાબિત કર્યું છે કે જો સમગ્ર વિશ્વ સાથે મળીને સંકલ્પ કરે, તો પર્યાવરણીય કટોકટીમાંથી પણ બહાર આવી શકાય છે. ઓઝોનનું રક્ષણ એ માત્ર આકાશનું રક્ષણ નથી, પરંતુ પૃથ્વી પરના આપણા અસ્તિત્વની સુરક્ષા છે.
ટિપ્પણીઓ નથી:
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો