ગામના ચોરે વડલાની વડવાઈઓ હીંચકો બનીને ઝૂલતી હતી અને સંધ્યા ટાણે તાંબા જેવો લાલ સૂરજ આથમવાની તૈયારીમાં હતો. સ્માર્ટફોનની સ્ક્રીનમાં માથું પરોવીને બેઠેલા યુવાન આરવને દાદાએ ધીમેથી ખભે હાથ મૂકીને કહ્યું, "બેટા, ક્યારેક આ રમકડાંમાંથી બહાર નીકળીને ધરતીનો સાદ પણ સાંભળી જો!"
આરવે હસીને પૂછ્યું, "દાદા, ધરતી પણ વળી કંઈ બોલતી હશે?"
ત્યારે દાદાની આંખોમાં એક અનોખી ચમક આવી ગઈ. તેમણે હાથમાં રહેલી લાકડી જમીન પર ટેકવીને વાત માંડી—તે શૂરવીરોની વાત હતી જેમણે વચન ખાતર માથાં આપી દીધાં હતાં; તે એ વટેમાર્ગુઓની વાત હતી જેમને અજાણ્યા ઘરોમાં પણ વગર માંગ્યે પ્રેમથી રોટલો અને છાશ મળતાં; અને એ લોકગીતોની વાત હતી જે કાગડાના બોલવા માત્રથી પરદેશ ગયેલા પ્રિયતમની ખબર આપતાં.
દાદાના રણકતા અવાજમાં ઝવેરચંદ મેઘાણીની ‘સોરઠી રસધાર’ અને ‘માણસાઈના દીવા’ જીવંત થઈ ઊઠ્યા. વાત પૂરી થઈ ત્યારે આરવનો ફોન તેના ખોળામાં શાંત પડ્યો હતો. ગામની ભાગોળે વહેતી નદીનો ખળખળ અવાજ અને પવનની લહેરખી તેને સદીઓ જૂની લોકવાર્તા જેવી લાગવા માંડી.
શહેરમાં ભણતો પૌત્ર આરવ આશ્ચર્યથી સાંભળી રહ્યો હતો. તેણે પૂછ્યું, "દાદા, આટલી જૂની વાર્તાઓ અને ગીતો તમને હજુ શબ્દે-શબ્દ કેવી રીતે યાદ છે? ક્યાંય સેવ પણ નથી કરી રાખી!"
દાદા હળવું હસ્યા અને બોલ્યા, "બેટા, આ વાતો કોઈ સર્વર કે હાર્ડડિસ્કમાં નથી સચવાતી, આ તો લોહીના ધબકારામાં વહે છે. જ્યારે પુસ્તકો નહોતાં, ત્યારે આપણા પૂર્વજોએ પોતાની ખુમારી, સંસ્કાર અને પ્રેમ આ લોકવાર્તાઓ અને હાલરડાંમાં વણીને એક પેઢીથી બીજી પેઢીને સોંપ્યા હતા.આ વાતો કોઈ કાગળની મોહતાજ નથી, દીકરા. આ તો પેઢી દર પેઢી દાદા-દાદીના વહાલ અને ગામના ચોરાના શ્વાસમાં જીવતી ‘લોકવાર્તાઓ’ છે—આપણી ખરી ઓળખ અને આપણો અમર વારસો."
આરવને સમજાયું કે આ માત્ર કથાઓ નહોતી, પણ ગુજરાતી સંસ્કૃતિનો સાચો આત્મા હતો—જેમાં સંતોની વાણી, શૂરવીરોનું બલિદાન અને માટીની અસલ સુગંધ ધબકતી હતી.
આજે ૨૨ ઓગસ્ટ. વિશ્વ લોકસાહિત્ય દિવસ.(World Folklore Day) જૂના જમાનાથી ચાલી આવતી, પરંપરાગત માન્યતાઓ, કર્ણોપકર્ણ મળેલું, ગ્રંથસ્થ ન થયું હોય એવું, પેઢી દર પેઢી ઉતરતું આવેલું, રચનારનો ખ્યાલ ન હોય તેવું, અભણ લોકોના કંઠે સચવાઈ રહેલું સાહિત્ય.....
એમાં રીતિરિવાજો, માન્યતાઓ, મૌખિક પરંપરાઓ, લોકમાન્યતાઓ, કહેવતો, રૂઢિપ્રયોગ, અફવાઓ, લોકવાર્તાઓ, દંતકથાઓ, લોકકથાઓ, લોકકવિતાઓ, લોકવાયકાઓ, ટુચકાઓ, ઉખાણાં, કોયડા, તહેવારો, લોકગીતો, લોકનૃત્યો, લોકસંગીત.....આવે.
ચાલો આપણા એ અણમોલ લોકવારસાને ફરી એકવાર જીવંત કરીએ. આપણી સંસ્કૃતિના આ મૂળિયાં જ આપણને ગમે તેવા વાવાઝોડામાં અડીખમ રાખે છે.
એમાં રીતિરિવાજો, માન્યતાઓ, મૌખિક પરંપરાઓ, લોકમાન્યતાઓ, કહેવતો, રૂઢિપ્રયોગ, અફવાઓ, લોકવાર્તાઓ, દંતકથાઓ, લોકકથાઓ, લોકકવિતાઓ, લોકવાયકાઓ, ટુચકાઓ, ઉખાણાં, કોયડા, તહેવારો, લોકગીતો, લોકનૃત્યો, લોકસંગીત.....આવે.
ચાલો આપણા એ અણમોલ લોકવારસાને ફરી એકવાર જીવંત કરીએ. આપણી સંસ્કૃતિના આ મૂળિયાં જ આપણને ગમે તેવા વાવાઝોડામાં અડીખમ રાખે છે.
ટિપ્પણીઓ નથી:
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો